Informed consent

Na drie bevallingen die goed zijn verlopen, zag de 38-jarige mevrouw Kroone* niet op tegen de geboorte van haar vierde  kind. De bedoeling was dan ook, dat ook die thuis ter wereld werd gebracht. Maar dat liep anders. Het werd een spoedkeizersnede, met een op het laatste moment  toegevoegde ingreep. Daar lag voor haar arts een risico op het gebied van informed consent op de loer.

Toestemming op de operatietafel

Direct na de geboorte bracht de arts van Mevrouw Kroone de mogelijkheid ter sprake om aansluitend een sterilisatie te verrichten. Mevrouw Kroone, ze lag nog op de operatietafel, kon zich daar op dat moment in vinden. De arts voerde de ingreep dan ook zorgvuldig uit, maar achteraf had zijn patiënte spijt. Zij stelde de arts aansprakelijk voor het verrichten van de sterilisatie en stelde geen toestemming te hebben gegeven.

De rechtbank oordeelde dat de arts niet op de gegeven toestemming had mogen handelen. De aanvullende ingreep was niet vooraf met haar besproken en hij had moeten betwijfelen of de uitingen van patiënte wel in overeenstemming met haar wil waren. Mevrouw Kroone was onder invloed van anesthetica (ruggenprik); zij was in een bepaalde gemoedstoestand (gespannen over de gezondheid van het kind); zij was niet voorbereid op deze vraag over het uitvoeren van een sterilisatie en bovendien was er geen medische noodzaak voor het uitvoeren van de sterilisatie die meestal onomkeerbaar is.

Wees alert op omstandigheden

Claire Blaauw, schadejurist bij MediRisk, waarschuwt voor het vragen van toestemming voor een aanvullende ingreep, vlak voor, tijdens of vlak na een behandeling. “Zo een ingreep kan bepaalde voordelen voor de patiënt met zich meebrengen: het operatiegebied ligt al vrij en de anesthe- sie is gegeven. Maar ondanks deze ‘voordelen’ voor de patiënt, doet de arts er goed aan oplettend te zijn op de omstandigheden waaronder de toestemming gegeven wordt. Er zijn ook risico’s. Let bijvoorbeeld op vragen als: is de patiënt onder invloed van anesthesie, in welke gemoedstoestand verkeert de patiënt, om welke behandeling gaat het, is deze onomkeerbaar, is er sprake van spoed? Het is belangrijk dat de arts voor ogen houdt dat de patiënt tijd en gelegenheid wordt gegeven om zich te kunnen bedenken.”

Deze alertheid bij het vragen om toestemming speelt ook als een patiënt zelf direct voorafgaand aan een behandeling met een aanvullende vraag komt. “Dit is zo’n grijs gebied waarin het heel moeilijk is om te beoordelen of een patiënt wel volledig in staat is om een weloverwogen keuze te maken. Check of de keuze gebaseerd is op eerdere gesprekken. Heeft de patiënt er al langer over nagedacht? Of is het onderwerp nieuw?

Een voorbeeld is een patiënte die voorafgaand aan een gynaecologische ingreep (in de inleidkamer) zelf met de vraag komt om deze ingreep te combineren met een sterilisatie. Juist vanwege het feit dat sterilisatie onomkeerbaar is, is het af te raden op basis van de gegeven toestemming onder deze condities te handelen, ook al is de patiënte er zelf over begonnen.”

Spoedsituatie

Claire Blaauw sluit af: “Uiteraard is het uitvoeren van een aanvullende ingreep anders als sprake is van een spoedsituatie. Een arts mag (op grond van art. 7:466 BW) zonder toestemming tot een verrichting overgaan indien de tijd voor het vragen van toestemming ontbreekt omdat de onmiddellijke uitvoering van de verrichting nodig is om ernstig nadeel voor de patiënt te voorkomen. Maar ook dan blijft alertheid geboden”, waarschuwt Claire.


* De naam in het artikel is gewijzigd vanwege de privacy.

Facts

  • Toestemming op de operatietafel is een risico
  • Gebrekkige toestemming is geen toestemming
  • Blijf alert, ook als de patiënt zelf om een ingreep vraagt

Bron: Alert september 2013

Wilt u de andere artikelen uit deze Alert lezen? U vindt deze Alert en andere jaargangen in onze kennisbank.

> Kennisbank: Ledenmagazine Alert

Contact met MediRisk

Hebt u vragen? Neem dan gerust contact met ons op:

Tips voor dossiervorming

Het aanleggen van een dossier door een arts is belangrijk om het beleid rondom de geboden zorg te kunnen herleiden en om een handelswijze achteraf te kunnen verantwoorden en te laten toetsen. Dossiervorming vraagt dan ook om zorgvuldigheid en is een essentieel onderdeel van de behandeling. MediRisk geeft de volgende aanbevelingen voor gegevens die bewaard moeten worden:

  • Aantekeningen van diagnose, bevindingen en behandelplan, wees  zo concreet mogelijk en denk vooral aan de bevindingen die bepalend zijn voor de gekozen techniek.
  • Onderzoeksuitslagen of verwijzingen naar het elektronisch dossier.
  • Registreer de informatie-uitwisseling in het kader van informed consent over de behandeling, de risico’s, mogelijke complicaties, alternatieve behandelingen, toekomstverwachtingen en nazorginstructies. Noteer daarbij of individuele risico’s met de patiënt besproken zijn. Leg ook vast welke hulpmiddelen zijn gebruikt om de informatie begrijpelijk te maken, zoals patiëntenfolders, video’s en checklists.
  • Let er bij dit alles op dat niet iedere aantekening volstaat. Noteer niet alleen dat u met de patiënt heeft gesproken, maar ook wat u heeft besproken.
  • Verwijs- en ontslagbrieven; noteer ook de belangrijkste conclusies en aanbevelingen.

Let op, toestemmingsformulieren zijn niet zaligmakend en zij geven geen volledige vrijwaring. Er moet rustig en begrijpelijk worden besproken wat de kansen en verwachtingen en eventuele complicaties van de behandeling zijn. MediRisk beveelt deze formulieren dan ook niet aan, met uitzondering van cosmetische en andere niet strikt noodzakelijke ingrepen. Daarbij moet goed zijn vastgelegd welke informatie is gegeven en waarvoor toestemming is gegeven.