Elke vermijdbare schade is er een te veel

MediRisk en kaakchirurgen werken samen aan veiligheid voor patiënten

Aansprakelijkheidsverzekeraar MediRisk besteedt veel aandacht aan het voorkomen van fouten door medici. Zo zijn succesvolle preventiemaatregelen ontwikkeld en ingevoerd voor afdelingen Spoedeisende Hulp en (klinische) Operatiekamers ofwel OK’s. In nauwe samenwerking met de NVMKA is het afgelopen jaar aan een aangepaste vorm van de time-outprocedure gewerkt.

Het verwisselen van elementen, het beschadigen van buurelementen en zenuwletsel. Voorbeelden van zaken die fout kunnen gaan bij een kaakchirurgische behandeling. Aansprakelijkheidsverzekeraar MediRisk ontving de afgelopen jaren nogal wat claims die hier betrekking op hadden. "We hebben daarom onder de naam Kaakchirurgie 1993-2010 een schaderapport opgesteld met onder meer een inventarisatie van veel voorkomende incidenten", zegt Bernadette Valentijn, preventieadviseur bij MediRisk. "We stuitten daarbij vooral op claims ten aanzien van extracties."

Toen het bestuur van de Nederlandse Vereniging voor Mondziekten, Kaak- en Aangezichts-chirurgie (NVMKA) van de bevindingen van MediRisk hoorde, stond men daar eerst wel even van te kijken, zegt dr. Theo J.M. Hoppenreijs, die sinds maart voorzitter van de NVMKA is. "Je vindt het natuurlijk niet prettig te horen als dingen niet goed gaan. De analyse van MediRisk gaf ons echter redelijk inzicht in wat er niet goed ging en hoe we er aan zouden kunnen werken om de patiëntveiligheid, voor ons een groot goed, nog beter te kunnen waarborgen."

 Als onderlinge waarborgmaatschappij stemt MediRisk haar handelen af met de leden. "We denken met ziekenhuizen, specialisten en patiënten mee en delen kennis waar dat kan", vervolgt Valentijn. "We zoeken gezamenlijk naar mogelijkheden en oplossingen."

Maatwerk

Zo maakt MediRisk op verzoek maatwerkanalyses voor bijvoorbeeld medische staven en vakgroepen maar ook voor medische wetenschappelijke verenigingen. De verzekeraar stelde onder meer schaderapporten op voor de vakgebieden chirurgie, gynaecologie, orthopedie en anesthesiologie. Deze behoren tot de top vijf van de meest risicovolle medisch specialismen, de vijfde is MKA-chirurgie. Daar is een verklaring voor, MKA-chirurgen behandelen heel veel patiënten onder poliklinische omstandigheden. Behandelingen die, zo wordt gesteld, een verhoogd risico op complicaties met zich meebrengen. Op basis van haar bevindingen heeft MediRisk een time-outprocedure (zie kader) bij kaakchirurgische ingrepen voorgesteld om vermijdbare schades en claims op het gebied van verwisselingen te helpen voorkomen. "Mede omdat we met dit 'instrument' al goede ervaringen hebben opgedaan bij andere snijdende specialismen", aldus Valentijn. "Behandelingen in ons specialisme mogen dan wel risicovol zijn, er wordt wel een hoge patiëntveiligheid nagestreefd", aldus Hoppenreijs." In het genoemde schaderapport staat dat in de vijfjaars periode 2006-2010 gemiddeld 1,9 claims tegen iedere kaakchirurg zijn ingediend. In bijna de helft van de gevallen betrof het een claim na een (chirurgische) verwijdering van een gebitselement. Als ik dit afzet tegen het grote aantal ingrepen dat in deze periode werd uitgevoerd, betekent dit een claimkans van 0,02 procent bij iedere behandeling. Bij dertien procent van de claims is er sprake van een verwisseling. Dit soort 'fouten' is vermijdbaar en werd onderwerp van een preventief verbetertraject in de vorm van een time-outprocedure."

"De aanbeveling om een verkorte time-outprocedure bij poliklinische ingrepen in te voeren, werd door ons als bestuur dan ook zonder veel omhaal geadviseerd aan onze leden", aldus de NVMKA-voorzitter. "Dit houdt in dat je als team de patiëntgegevens controleert en het gebitselement en de geplande behandeling benoemt voordat je aan de slag gaat, zodat de kans op vermijdbare schades door verwisselingen veel kleiner wordt. Dat betekent bijvoorbeeld ook minder verwisselingen door een röntgenfoto die in spiegelbeeld staat of het verdoven van een verkeerd element in de mond. Een bijkomend voordeel is dat iedereen meer betrokken is bij de behandeling én dat resulteert weer in een verbetering van het logistieke proces rond de ingreep. Maar voor de goede orde: het doel van deze toevoeging voor de ingreep is verwisselingen te voorkomen. De risico's van beschadigingen van buurelementen of zenuwletsel zullen er niet direct door afnemen."

Poliklinieken

Zo'n vijftig bij MediRisk aangesloten ziekenhuizen hebben een maatschap kaakchirurgie. Hoppenreijs: "Op de klinische OK's wordt in de regel de uitgebreide time-outprocedure toegepast, bestaande uit een checklist met 21 vragen. Mede om de eenvoudige reden dat binnen ziekenhuizen het gebruik ervan verplicht is gesteld als een behandeling onder narcose wordt uitgevoerd."

De NVMKA heeft de time-outpro¬cedure op de polikliniek (nog) niet als richtlijn ingevoerd omdat er volgens de voorzitter nog geen wetenschappelijk bewijs is voor het daadwerkelijke effect van de procedure. De verkorte time-outprocedure is wel 'omarmd' en aan de leden geadviseerd Dat betekent echter niet dat alle 260 kaakchirurgen in Nederland, vrijwel allemaal lid van de NVMKA, de procedure inmiddels standaard gebruiken. Recent onderzoek onder kaakchirurgen in de bij MediRisk aangesloten ziekenhuizen heeft echter uitgewezen dat toch al in 74 procent van de poliklinische ingrepen enige vorm van time-outprocedure wordt toegepast."

"Dat daar, gezien de geringere omvang van een ingreep, voor een verkorte procedure wordt gekozen, is nog wel te begrijpen", meent Valentijn "Maar je hoort ook nog wel eens dat ook die als te ingewikkeld, tijdrovend en als te veel administratieve rompslomp wordt ervaren". Zij vindt dat jammer, maar verwacht evenals Hoppenreijs dat, als er in de toekomst weer onderzoek naar het gebruik van de time-outprocedure wordt gedaan, de score wel eens veel hoger zou kunnen zijn. Deze verwachting baseert ze vooral op de cijfers die inmiddels bekend zijn over de effecten van de preventiemaatregelen/vangnetten die eerder al werd ingevoerd op de eerder genoemde afdelingen spoedeisende hulp en OK in ziekenhuizen en die maar liefst een reductie van 25 procent aan claims lieten zien.

Procedure voor tandartsen

Op de vraag of de time-outprocedure voor kaakchirurgen ook voor tandartsen bruikbaar zou kunnen zijn, antwoordt Valentijn dat deze in zijn huidige vorm vooral voor (kaakchirurgische) medische teams in ziekenhuizen die lid zijn van MediRisk is ontwikkeld. Teams die over het algemeen groter zijn dan in een tandartsenpraktijk. "Maar het basisprincipe van 'neem een korte checklist door voordat je irreversibele behandelingen als extracties, vullingen of kanaalbehandelingen gaat starten' is universeel."

Structurele verbetering

De Inspectie voor de Gezondheidszorg doet al jaren onderzoek naar het operatieve proces om risico's voor de patiënten te verminderen en de patiëntveiligheid structureel te verbeteren. De inspectie kijkt daarbij naar de naleving van de voorwaarden voor verantwoorde zorg en naar de manier waarop ziekenhuizen met grote risico's in het proces omgaan. "De kwaliteit in het operatieve zorgproces is in de afgelopen vijf jaar aantoonbaar verbeterd", zo was haar conclusie in mei dit jaar. "De kwaliteitsverbetering is vooral tot stand gekomen door de invoering van de time-outprocedure, het beter tellen van gebruikte operatiematerialen en een sterk verbeterd infectiepreven-tiegedrag. Voor deze maatregelen hebben betrokken professionals goede richtlijnen ontwikkeld." Maar druk daarbij van de IGZ is onontbeerlijk, zo wordt ook gesteld, omdat iedere fout die te voorkomen is, moet worden voorkomen. Of, zoals MediRisk het benoemt: elke vermijdbare medische fout is er één teveel. Voor de patiënt én voor de medisch professional.

kaak medirisk

Time-outprocedure

De bedoeling van een time-outprocedure is dat, aan de hand van een gestructureerde check, het hele team opmerkzaam wordt op onvolkomenheden. Dit om (schade-)risico's in het klinische en poliklinische proces te verkleinen. Hierbij kan worden gedacht aan controle van de patiëntgegevens en aanwezigheid van röntgenfoto's, het benoemen van de uit te voeren behandeling, het benoemen van bekende allergieën, controle van de medicatie (antistolling of eventuele antibioticum-profylaxe), controle van apparatuur, et cetera.


Bron: Nederlands Tandartsenblad

Bron: Nederlands Tandartsenblad
Datum publicatie: oktober 2012
Auteur: Nettie van Doorn, Van Doorn Communicatie

Contact met MediRisk

Hebt u vragen? Neem dan gerust contact met ons op: