De grote winst van veilig incidenten melden

Voor de OMS is het een uitgemaakte zaak dat actief moet worden ingegrepen als medisch specialisten slecht functioneren. De focus moet echter niet liggen op publiekelijk afrekenen met mensen die consequent disfunctioneren, maar op leren van gemaakte fouten, vindt OMS-bestuurder Marcel Daniëls. En medisch specialisten zijn zich dat vanuit hun verantwoordelijkheid volledig bewust, merkt MediRisk-directeur Marjoleine van der Zwan.

Cardioloog Marcel Daniëls is in beperkte kring een bekende Nederlander geworden door zijn ‘Fout gegaan is nog niet fout gedaan’-uitspraak in het tv-programma Buitenhof. Hij waarschuwde in dat programma voor de incidentgedreven politiek over medische missers, zoals het voorstel om alle meldingen op het gebied van medische missers online te publiceren. Dit zou medisch specialisten kopschuw maken om gemaakte fouten en bijna-fouten te melden, stelde hij. ‘Terwijl de cultuur om dit te doen de laatste jaren nu juist zoveel opener is geworden. Deels door de druk van buitenaf en deels ook door het feit dat medisch specialisten ontvankelijker zijn geworden hiervoor. Ze zijn zich meer op hun maatschappelijke positie gaan oriënteren. Ook de instroom van jonge mensen met nieuwe denkbeelden heeft een rol gespeeld.’

Meer openheid

Marjoleine van der Zwan, directeur van MediRisk, herkent dit beeld goed. ‘We merken dit tijdens de presentaties die we in de ziekenhuizen geven over calamiteiten en claims die het gevolg zijn van medische missers. We verzamelen hierover inmiddels twintig jaar data en presenteren die ook aan medisch specialisten. In het verleden moest dit nadrukkelijk geanonimiseerd. Tegenwoordig is er meer openheid. Alle specialisten die wij spreken zijn zeer geïnteresseerd in trends en in uitkomsten van claims. Ze willen graag leren van de praktijk.’

Cultuurverandering

Dat doel - ervan leren en zorgen dat dezelfde fouten niet opnieuw worden gemaakt – is bij medisch specialisten heel nadrukkelijk op de agenda komen te staan, zegt Daniëls. ‘Juist om te kunnen blijven profiteren van het voordeel hiervan, is het zo belangrijk dat het veilig kunnen melden van incidenten gehandhaafd blijft’, zegt hij.

‘Tegelijkertijd is het natuurlijk ook belangrijk patiënten heel goed te informeren over wat een ingreep inhoudt en welke risico’s daaraan kleven. En gelukkig is ook op dit gebied de cultuur aan het veranderen. Het besef is geland  bij de medisch  specialisten dat het ook henzelf helpt als ze hiervoor de tijd uittrekken die nodig is. Als de patiënt op de hoogte is van de mogelijke voor- en nadelen van een ingreep, dan is het maken van een gezamenlijke keuze om die ingreep al dan niet te ondergaan gemakkelijker, evenals het terugblikken op de gemaakte keuze.’

Dalend aantal claims

Deze ontwikkelingen vertalen zich in relatie tot claims tegen medisch specialisten in een positief beeld. ‘Je ziet dat het aantal claims de laatste jaren afneemt’, zegt Van der Zwan, ‘zeker op het gebied van de OK en de SEH, waarvoor wij gerichte veiligheids- programma’s hebben ontwikkeld voor de ziekenhuizen die bij ons zijn aangesloten. Tegelijkertijd zien we echter ook dat de drempel om claims in te dienen lager is geworden. Patiënten willen uitgezocht hebben wat er precies is gebeurd en wat er is gedaan om te voorkomen dat het nogmaals kan gebeuren. Hiervoor melden ze zich zelfs nog met zaken die zich in de jaren negentig hebben afgespeeld. Ze willen dan het gesprek met de betreffende arts aangaan of met het ziekenhuis. En het helpt enorm als die hiervoor openstaan, dat klaart de lucht.’ Medisch specialisten staan hiervoor ook steeds meer open, benadrukt Daniëls. ‘Al vinden ze het wel heel spannend om te doen. Er wordt wel gedacht dat ze hieromtrent geen emoties hebben, maar dat is beslist niet zo. Ons devies is: wees niet bang om die emoties te tonen. En gelukkig groeit de bereidheid onder medisch specialisten om dit te doen ook.’

Constructief blijven

Beiden betreuren het dat deze positieve ontwikkelingen zo weinig aandacht in de media krijgen. ‘En dat heeft alles te maken met de incidentpolitiek waarover ik het in die Buitenhof-uitzending had’, zegt Daniëls. ‘Natuurlijk zijn er individuele medisch specialisten die niet goed functioneren en natuurlijk betreuren we dat bijzonder. Maar je moet dat wel afzetten tegen het gegeven dat de medisch specialisten op het punt van kwaliteit  internationaal gezien altijd bijzonder goed uit de bus komen. Dit gegeven aangrijpen als uitgangspunt voor onderzoek van wat we verder nog kunnen verbeteren, is constructiever dan de nadruk leggen op incidenten en daarmee de indruk wekken dat er helemaal niets goed gaat in de ziekenhuizen. Natuurlijk moet  iemand die zijn werk slecht doet niet de ruimte krijgen om door te gaan. Maar het stelsel van medisch-specialistische zorg is niet gebaat bij het voorstel iemand bij een vermoeden van een probleem direct op non-actief te stellen totdat de zaak is uitgezocht.’

Transparantie

Van der Zwan vult aan: ‘De verantwoordelijkheid op dit gebied moet  bij het ziekenhuis en bij de medische staf blijven liggen. Klachtafhandeling is onderdeel van het zorgproces, specifiek bij de nazorg. Het moet  bij voorkeur in het ziekenhuis, door de direct betrokkenen, worden vormgegeven. Niet door een externe partij, daarbij is de patiënt niet gebaat. Die wil het gesprek met de bestuurder of medisch specialist  kunnen aangaan. Ook wij beseffen dat in de ziekenhuizen nog een slag te maken is in de uitleg hoe met klachten, claims en calamiteiten wordt omgegaan. We hebben met onze leden afgesproken hier veel transparanter over te zijn en het belang van de patiënt voorop te stellen. Zo hebben we voor patiënten die een claim bij ons hebben ingediend mijnMediclaim.nl geïntroduceerd. Via deze gepersonaliseerde site kunnen zij hun claim volgen en uitleg krijgen. We maken onze uitkomsten – zoals over verwisselingen – steeds vaker openbaar, publiceren proactief over kennisdelen bij incidenten en werken mee aan vragen van de media. Tot slot dragen wij – als een van de initiatiefnemers – de gedragscode GOMA actief uit.’

Daniëls, afsluitend: ‘Voor de individuele patiënt blijft de aanwezigheid van een laagdrempelige klachtenfunctionaris binnen het ziekenhuis belangrijk. En in verreweg de meeste ziekenhuizen is die er ook. Hij kan intermediair zijn richting het behandelend team, en kan eventueel de weg wijzen naar de meer formele kant van klachtafhandeling. En ook voor dat formele circuit moet de medisch specialist niet bang zijn.’

Bron: De Specialisten, juni 2013

U kunt het volledige nummer als pdf downloaden:

> Download magazine 'De Specialist'

Contact met MediRisk

Hebt u vragen? Neem dan gerust contact met ons op: